1 juni 2026 - Henri Reuchlin
Er bestaan in ons bierlandschap pareltjes, waarvan het verbazend is dat ze niet veel en veel bekender zijn. In het kader van de voorbereidingen op het Huis van het Nederlandse Bier was ik onlangs op bezoek bij zo’n pareltje. Mijn mond viel open van verbazing van wat ik daar zag en hoorde.
Op deze website van de Stichting Erfgoed Nederlandse Biercultuur kun je onder het kopje >Brouwerijen, een tabje vinden met ‘Stenen Erfgoed’. Er blijken in Nederland 69 plekken te bestaan waar nog (resten van) historische brouwerijen te vinden zijn. Dat is een tamelijk magere oogst voor een volksdrank die van oudsher zo nauw met onze cultuur verweven is. Onder die kleine zeventig zitten er letterlijk slechts enkele, die wel heel bijzonder zijn, omdat niet alleen het pand er bewaard is gebleven, maar ook een groot deel van de inventaris. Zo laten ze puntgaaf zien hoe er in de negentiende eeuw gebrouwen werd.
Eén daarvan is dorpsbrouwerij De Roos in Hilvarenbeek. Sinds 1877 wordt hier bier gebrouwen, het laatst door de familie De Leijer. Harrie de Leijer bewoont nog steeds de brouwerswoning van zijn voorouders, dat aan de Vrijthof naast de brouwerij ligt. In 1933 besluit de grootvader De Leijer de bierproductie in Hilvarenbeek te staken. Sindsdien bottelt hij er alleen nog bier van elders en maakt er limonade, totdat ook dat niet meer rendabel is. Grootvader De Leijer besluit alleen dat deel van de brouwerij te slopen dat in de weg staat voor het bottelen en limonadeproductie. De gebouwen met rest van de inventaris blijven onaangeroerd staan, als in een tijdscapsule. Sterker nog, een deel van het weggebroken pijpwerk wordt later op zolder teruggevonden.
In de jaren negentig van de vorige eeuw realiseert Harrie dat zijn familie erfgoed beheert dat inmiddels uitzonderlijk is. Samen met een groep vrijwilligers neemt hij zich voor De Roos voor de toekomst te bewaren. De Leijer stelt de gebouwen tegen een symbolische vergoeding beschikbaar aan de Stichting Museumbrouwerij De Roos. Dankzij meer dan honderd vrijwilligers en subsidie van onder andere de provincie Brabant lukt het de brouwerij weer in oude luister te herstellen. Er komt een documentatiecentrum en een uitgebreidere collectie, die zich richt op de biercultuur van Noord-Brabant. Maar het indrukwekkendste is de brouwerij zelf. De oude bottelmachines, de brouwkuip, alles staat er nog, alsof het zo weer te gebruiken is. Je realiseert je hoe hard en warm het werken moet zijn geweest in de lage ruimtes van de brouwerij. De brouwerij is helaas niet meer te gebruiken. Ze heeft letterlijk het loodje gelegd. De overheid heeft wort- en bierleidingen doorgeknipt en met een loodje verzegeld, zodat niemand er meer bier kan brouwen. Gelukkig is er achter de oude ketels een moderne brouwerij verrezen waar nu bier, naar moderne kwaliteitsnormen, gebrouwen wordt.
Brouwerij de Roos blijkt opvallend vitaal tijdens het bezoek. Sterker nog, de vrijwilligers zijn druk bezig met een unieke kans om dit erfgoed uit te breiden. De oude brouwerswoning naast de brouwerij komt te koop. De woning is een Rijksmonument uit 1700. Ook hier blijkt de familie De Leijer een bijzondere gave te hebben cultureel erfgoed in stand te houden. De voorkamer van het huis is sinds de negentiende eeuw niet veranderd. Het lijkt alsof de oude Henricus F. de Leijer op ieder moment zijn kamer weer binnen kan wandelen. Het gezegde luidt: het huis van de buurman komt maar één keer te koop. Dat realiseert de Stichting Museumbrouwerij de Roos zich ook. De brouwerswoning is een uitgelezen kans om de collectie en het documentatiecentrum van De Roos meer ruimte te geven. Bovendien krijgt het proeflokaal van de brouwerij daarmee een prachtig binnenterras. Om de overname mogelijk te maken zet ze een crowdfunding op. Het is met recht een crowdfunding die de aandacht verdient van iedere bierliefhebber in Nederland. Want wie z’n geschiedenis niet kent, raakt de weg kwijt naar de toekomst.
