Facebook Twitter

Stichting Erfgoed Nederlandse Biercultuur

Revival

De vrije val van de biercultuur was in geen enkel traditioneel bierland zo groot als in Nederland. Toch was het geen typisch Nederlands verschijnsel. Ook in de ons omringende landen eisten smaakverandering en schaalvergroting hun tol. Velen zagen dit met lede ogen aan, maar er waren ook bierliefhebbers die in opstand kwamen. Zo werd in Engeland in 1971 de CAMRA (Campaign for Real Ale) opgericht, met als doel de teloorgang van traditionele Britse bieren en pubs tegen te gaan. Het was een van de eerste tekenen van verzet tegen de verschraling van de biercultuur. Nederland komt hierna ook in beweging.

De bierrevival tot 2000

Als de CAMRA wordt opgericht zijn in Nederland overigens ook al tekenen van verzet tegen de teloorgang van de biercultuur. Dit leidt in 1974 tot opening van de eerste 'biercafé's' in Nederland, onafhankelijke proeflokalen waar tientallen vergeten biersoorten te krijgen zijn. De eigenaren van deze cafés - de eerste zijn Gollem in Amsterdam en Jan Primus in Utrecht - struinen zelf door België om bijzondere bieren te scoren. We kunnen deze ontwikkeling zien als onderdeel van een grotere beweging die in deze tijd opkomt, een beweging die zich afzet tegen de macht van grootschalige productiebedrijven en tegen de massaconsumptie en die pleit voor eerherstel van oude waarden als ambachtelijkheid en kleinschaligheid1.
In 1980, het jaar dat het aantal brouwerijen tot een historisch minimum is gedaald, wordt in ons land PINT opgericht, de 'Vereniging ter Promotie van en INformatie over Traditionele bieren'. Met het uitgeven van een magazine, het organiseren van bierfestivals en activiteiten als excursies naar bijzondere brouwerijen gaat PINT de strijd aan tegen de teloorgang van de Nederlandse biercultuur. Een belangrijke mijlpaal is de (her)opening van de Arcense Bierbrouwerij (later Hertog Jan) in 1981, gericht op het brouwen van ambachtelijke bieren. Voor het eerst sinds lange tijd komt er een brouwerij in Nederland bij! Er volgen er spoedig meer. Onder de allereerste bevinden zich brouwerij De Raaf in Heumen (1984, het oude Bergzicht), De Friese Brouwerij in Bolsward (1984) en brouwerij 't IJ in Amsterdam (1985)2.
Zo neemt het aantal brouwerijen gestaag toe: via 21 in 1985, 25 in 1990, 42 in 1995 tot 63 in 2000. In september 2005 registreert de Nederlandse biersite Cambrinus 88 brouwerijen. Hierbij doet zich overigens een nieuw fenomeen voor: de huurbrouwers. Dit zijn brouwers zonder eigen (grote) brouwketels, die hun recepten in een brouwerij van derden laten produceren3. In 2005 zien we dus dat het aantal brouwerijen is gestegen van 19 naar 88, waaronder een handjevol huurbrouwers, een meer dan spectaculaire ontwikkeling!

De craftbeer revolutie

Maar dan begint het pas, zo blijkt achteraf. De 'spectaculaire' stijging tot 2005 zal zich in de jaren daarna exponentieel versnellen! De groei gaat zo hard dat we al snel de Belgen in aantal brouwerijen voorbij streven, een historische mijlpaal. Met overigens een belangrijk aandeel voor de huurbrouwers: door 'echte' brouwers soms verguisd, maar belangrijk voor de huidige biercultuur. Huurbrouwerijen zijn gemakkelijk op te richten en huurbrouwers kunnen zonder veel risico experimenteren met nieuwe biersoorten. Het maakt de stap naar een 'echte' brouwerij makkelijker: veel brouwerijen met eigen ketels zijn bovendien als huurbrouwerij begonnen. Op 1 december 2017 telde Cambrinus, inmiddels onderdeel van de website Erfgoed Nederlandse Biercultuur, voor heel Nederland een totaal van 530 brouwerijen, waarvan 272 huurbrouwers, een verhouding van bijna 1 op 1.
Een ander snel groeiend fenomeen is de brewpub: brouwerijen met een eigen proeflokaal (of proeflokalen met een eigen brouwinstallatie). Het voordeel van de brewpub is dat de brouwerij een gegarandeerde afzet heeft en transport- en bottelkosten uitspaart.

Deze tweede golf verschilt wezenlijk van de revival die zich in de jaren '70 en '80 voltrok. Greep de eerste golf terug op verloren biersoorten, met veel referenties aan de romantiek van abdijen en monniken, in de 21e eeuw kwam een heel nieuwe revival op gang, die we wel de craftbeer revolutie noemen. De craftbeer-cultuur is uit Amerika over komen waaien. In het kielzog van de trend rond eerlijk en lokaal geproduceerd voedsel, en flink gehypet door de sociale media, werd zij ongekend snel populair. Deze ontwikkeling is internationaal.
Kenmerkend voor deze tweede revolutie is dat een nieuwe, jonge generatie zich op de productie van bieren stort. Ze grijpen niet terug op traditionele bieren, maar gaan vooral aan de slag met eigen, soms zeer experimentele recepten. Met nieuwe bieren, originele namen en gedurfde etiketten bestormen zij de markt. Waar de eerste bierrevival een wat softe uitstraling had, met veel kloostergangen en monnikspijen op de etiketten, draagt de tweede vooral een stoer imago uit, dat ook de hedendaagse jongeren aanspreekt. Een ongekend rijke biercultuur is het gevolg, die zich overigens gemakkelijk combineert met soortgelijke ontwikkelingen in de food-, muziek- en festivalcultuur.

Waar gaat dat heen?

De craftbeer revolutie is momenteel volop aan de gang. De vraag is wanneer deze (wild?)groei ophoudt. Maar het potentieel is ongetwijfeld nog groot. Nog steeds bestaat 85-90 % van de bierconsumptie in Nederland uit pils. De markt voor huurbrouwers zal waarschijnlijk snel dichtslibben, omdat de afzetmarkten van deze brouwers steeds meer beginnen te overlappen. Bij huurbrouwers speelt bovendien mee dat hier het 'uit de hand gelopen hobby' gehalte vrij groot is en veel huurbrouwers meedeinen op de hype. Als deze zijn hoogtepunt heeft gehad, zal het aantal huurbrouwers vermoedelijk weer dalen.
Maar voor brouwerijen met een eigen proeflokaal, die dus hun eigen afzet hebben en goede winstmarges kunnen maken, zijn de groeimogelijkheden vermoedelijk nog volop aanwezig. Vroeger brouwden veel herbergen hun eigen bier en had ieder dorp zijn dorpsbrouwerij, het zou zomaar kunnen dat die mooie tijden terugkeren

Al met al worden er vandaag de dag in Nederland (en daar buiten) weer tientallen soorten bier gebrouwen met een palet van honderden smaken. Voeg daarbij een groot aantal geïmporteerde bieren uit alle delen van de wereld (waar de bierhype al net zo welig tiert) en we kunnen concluderen dat we momenteel een bierrevolutie meemaken die alle andere bierrevoluties in de geschiedenis achter zich laat. Waar dit eindigt is natuurlijk de vraag. Een dankbaar onderwerp voor bierkiebitzers en -bloggers, onder andere op deze site.

7.0 Bierbord Wildeman
Bierbord in Bierproeflokaal "In de Wildeman" in Amsterdam

1 Over de verschillen tussen de Nederlandse en Belgische biercultuur zie Jansen,1987.
2 Een aardige indruk van die pioniersjaren geeft Nico van Apeldoorn in '25 jaar brouwerij 't IJ' (2010).
3 Het gaat hier wel om eigen bieren met een unieke receptuur, dus niet om zogenaamde 'etiketbieren'.

-- Adverteerders --

© 2017-2018 Stichting Erfgoed Nederlandse Biercultuur