Facebook Twitter Instagram

Stichting Erfgoed Nederlandse Biercultuur

Bock: het bier

boekjeBockkeller 1

Bockrevolutie

Tussen 1800 en 1840, terwijl de revolutie van de ondergisting zich in Beieren voltrok, was daar een nieuw bier ontstaan. Ainbock, de bovengistende opvolger van Einbecker, werd daarna niet langer gebrouwen en was zelf opgevolgd door bock.

Het verschil tussen die nieuwe bock en het oude Einbecker kon bijna niet groter zijn: Einbecker was een bovengistend, goudgeel, hoppig, verfrissend en licht bitter tarwebier geweest, en bock was ondergistend, lichtbruin, zwaar, met een derde meer mout dan het gewone lagerbier en uit 100% gerstemout gebrouwen. Het moest minstens vier maanden rijpen. Er was nog één overeenkomst overgebleven: bock was net als het vroegere Einbecker een sterk bier.

Felsenkeller
Het Bockbierstillleben van Johann Wilhelm Preyer uit 1839 toont hoe de vroege bock eruit heeft gezien.

Meibier

Bock nam de plaats in van Ainbock / Einbock, als biersoort en ook als de drank waarmee de meimaand traditioneel werd ingeluid. Het eerste vat Ainbock werd in mei altijd feestelijk aangeslagen en vervolgens opgedronken. Dat gebeurde voortaan met bock. Opmerkelijk detail trouwens: volgens een getuigenis uit de beginperiode kwam bock niet al te schuimend uit het vat.

Kortom: de echte originele bock was en is een meibock! Is, want bock is in zijn geboortestad nog altijd in de eerste plaats een meibock. De Maibockanstich is een bijeenkomst vol bier en satire, die in het buitenland veel minder bekend is dan het Oktoberfest, maar in München zelf een belangrijke dag op de jaarkalender is. Ook de traditie rond (mei)bock is er springlevend!

Felsenkeller

Meer bock

Sinds de uitvinding van de koelmachine, later in de 19e eeuw, is het brouwen van bock en ander lagerbier niet meer gebonden aan koele jaargetijden. Tegenwoordig is er dan ook het hele jaar door bock te vinden in Duitsland. Dat heeft, zoals het origineel, vaak wel het karakter van een feest- of gelegenheidsbier. Bock is in Duitsland nogal eens verbonden met hoogdagen, feestperiodes of seizoenen - de winter, Kerstmis of de vastentijd bijvoorbeeld. Vaak is dit dan een uitgesproken donker bier, terwijl de meeste meibocken tegenwoordig 'blond' zijn. Het is niet duidelijk hoe dat gekomen is; misschien vinden brouwers het beter passen bij de lente.

Felsenkeller

En Einbecker?

Hoe verging het Einbeck? In 1749 waren daar nog 404 brouwgerechtigden, van wie slechts 66 hun recht gebruikten. In 1843-1844 besloot het stadsbestuur een einde te maken aan deze aloude praktijk. Het ‘confisqueerde’ alle brouwrechten en richtte zelf de Städtische Dampfbierbrauerei op - die overigens snel succesvol werd. In 1889 verkocht de stad haar aandelen in het bedrijf en werd dat een naamloze vennootschap, de Einbecker Brauerei AG. Die bestaat nog altijd – en, het moet gezegd, brouwt uitstekende bocken.

Felsenkeller

In Einbeck wil men ook graag doen geloven dat dit de ‘Ur-Bocken’ zijn, maar dat is een verkeerde voorstelling van zaken. München heeft bijna twee eeuwen Einbecker gebrouwen (een periode waarin dat al van karakter en naam veranderde), maar begin 19e eeuw is het daar verdwenen. Toen maakte het plaats voor bock; een andere biersoort, uitgedokterd in München zelf door lokale brouwers.

Kortom, bock is een Münchener bierstijl. Het bier zelf is daar in plaats van het plaatselijke Einbecker (Einbock, Ainbock) gekomen. Alleen de naam en de sterkte herinneren nog aan Einbecker. Ook de bocken die tegenwoordig uit het Einbecker Brauhaus komen zijn naar de Münchener bierstijl gebrouwen.

Het is dus precies andersom dan zoals men het daar voorstelt: Einbeck borduurt voort op München, in plaats van München op Einbeck...

Felsenkeller

Revival van het 'Ainpöckisch'?

In 2016 lanceerde het Einbecker Brauhaus het Ainpöckisch Bier 1378. Dat zou zoveel mogelijk teruggaan op het oorspronkelijke oer-bockbier. De historici van het Einbecker Brauhaus gaven zelf toe dat dit inhoudelijk niet veel voorstelde: ‘We kunnen echter niet stellen dat het naar een origineel recept is gebrouwen.’ Dat bestond volgens hen namelijk niet.

Waarom het dan toch 'oorspronkelijk' zou zijn, is onduidelijk. Het was louter met gerstemout gebrouwen. Om het 'authentiek' te doen voorkomen, was het niet gefilterd. Terwijl het oorspronkelijke Einbecker juist helder moest zijn!

Dat en andere gegevens over de samenstelling en brouwwijze van het Einbecker staan gewoon in een boek - Geschichte der Stadt Einbeck van H.L. Harland uit 1854 (fotomechanisch herdrukt in 1978-1979). In Einbeck zelf lijkt men dat echter niet te weten. Een gemiste kans op een glas ‘echt’ Einbecker dus...

Felsenkeller

-- Adverteerders --

© 2017-2022 Stichting Erfgoed Nederlandse Biercultuur