Facebook Twitter Instagram

Stichting Erfgoed Nederlandse Biercultuur

Met de kennis van toen

Net als in de tijd van de Grieken en Romeinen begonnen wetenschappers in de middeleeuwen aan boeken waarin theorieën en wijsheden werden vastgelegd. In werken over de geneeskunde en beschrijvingen van de natuur vinden we sporadisch kennis over het middeleeuwse bier. Met het oog op de gezondheid gaven de boeken advies over de consumptie van bier en over de kwaliteit van het brouwwater en van de gebruikte granen en kruiden. Tegenwoordig krijgen we gezondheidsadviezen met betrekking tot bier van het Voedingscentrum. Welke adviezen gaven de middeleeuwse wetenschappers?

Hildegard van Bingen
Een gestileerde middeleeuwse afbeelding van Hildegard van Bingen als wetenschapster.

Hildegard van Bingen (1098-1179) was abdis van het vrouwenklooster in Bingen aan de Rijn, vlakbij Mainz. Ze schreef theologische werken, componeerde muziek en onderhield contacten met de paus en de Duitse keizer. Ze was een actieve wetenschapper en schreef rond 1150 de boeken Physica (natuurkunde) over planten, dieren en elementen en het boek Causae et curae (oorzaken en behandelingen) over geneeskunde. In beide boeken komen we allerlei wijsheden over bier tegen.

‘Bier maakt het vlees van de mens vet en verleent hem een mooie gelaatskeur vanwege de sterkte en het goede sap van graan’, schrijft Van Bingen in Causae et curae. Ze adviseert om na het opstaan de dag te beginnen met wijn of bier en niet met water, want water zou de lichaamsvochten schade toebrengen. Ook in de winter is het beter om wijn en bier te drinken dan water, want de kwaliteit van het water is in die periode niet best. Als drinkwater geeft ze de voorkeur aan putwater vanwege de zoetheid ervan. Bronwater, beekwater en regenwater dat in bakken is opgevangen, zijn ook geschikt voor directe consumptie. Rivierwater en moeraswater moet echter eerst gekookt worden alvorens het te drinken. Je kunt er ook bier mee maken, want tijdens het brouwen wordt het water met vuur verhit.

In Physica gaat Van Bingen dieper in op de ingrediënten van bier. ‘Als iemand bier wil maken, moet hij de blaadjes en vruchtjes van de gagelstruik koken. Dit is gezond en brengt degene die het drinkt geen schade toe’. ‘Als je haverbier wilt maken, zonder hop, kook het dan alleen met gruit en voeg veel essenbladeren toe. Dit bier zuivert de maag en verlicht de borst’. Hoewel ze spelt het beste graan vindt, stelt ze dat haver zorgt voor een vrolijk gemoed en een zuivere geest. Over gerst is ze minder te spreken: ‘het is een zwakker graan’. Aan de hop heeft een mens ook niet veel, je wordt er melancholisch en verdrietig van. Maar, zo stelt ze expliciet, de bitterheid van de hop voorkomt bederf bij dranken, waardoor ze langer houdbaar zijn. Het moet vooral deze kwaliteit van de hop zijn geweest die in de veertiende eeuw een bierrevolutie veroorzaakte.

Tags: Tijdvak Gruitbier (900-1300), Ingrediënten

-- Adverteerders --

© 2017-2024 Stichting Erfgoed Nederlandse Biercultuur