Charley
1 december 2025 - Henri Reuchlin.
Op mijn bureau staat een beeldje van een hond. Ik noem hem Charley. Charley is gemaakt van grote geverfde houten kralen, zwart, wit en rood. Haar kop is rood, met een eigenwijze witte neus. Haar lichaam zwart met witte pootjes en een dikke witte staart. Charley kwam ik tegen in de winkel van een distilleerderij in Stockholm en ik werd direct verliefd op haar. Ik moest haar hebben. Charley is namelijk niet zomaar een hond. Charley is een molecuulmodel van ethanol, beter bekend als ‘alcohol’. De zwarte kralen zijn koolstof-, de rode zuurstof- en de witte zijn waterstofatomen. Maar met een beetje fantasie is dit molecuul precies een hondje.
Vrijwel altijd gaat het op deze website over de biercultuur. Niet zo gek, want dat zit ook in de naam van de stichting. Maar minstens zo intrigerend is de biernatuur. We verliezen nog wel eens uit het oog dat bier een natuurlijk product is, gemaakt van natuurlijke producten. En juist dat maakt de drank zo boeiend. Hoe kan een klein molecuul, dat eruitziet als een hondje, zo’n enorme invloed op de samenleving hebben?
Onlangs mocht ik een gastles geven bij de brouwopleiding van Lentiz-StiBON. Docent Jaap Verheus heeft een hele doos meegenomen met iets wat lijkt op technisch Lego. Dat is het niet. De bakjes liggen vol met zwarte, witte en rode bolletjes zoals van Charley. Maar dan veel meer. Gefascineerd kijk ik naar de zeskantige ring, die Jaap uit deze drie bouwstenen gefabriceerd heeft. Het is een model van een glucosemolecuul. Ook dit molecuul bestaat uit niet meer dan zuurstof-, koolstof- en waterstofatomen. Op papier ziet het er nog een beetje overzichtelijk uit. De zesring lijkt wel wat op de zeshoek van het trappistenlogo. Maar zo in drie dimensies is het bijna angstaanjagend, een hobbelige cirkel met allerlei stekels. Jaap heeft gelukkig onvoldoende kralen voor een zetmeelmolecuul. Dat bestaat uit een heel netwerk van deze glucosemoleculen. Als je dan nog een vierde soort bouwsteentje toevoegt, is het aantal mogelijkheden helemaal onbegrensd. Met stikstof, vaak een blauw kraaltje, kun je ook nog allerlei eiwitten maken.
Hoe bijzonder is het dat we als mensen ontdekt hebben hoe we graan kunnen telen met precies voldoende eiwitten en zetmeel. En dat we vervolgens ontdekt hebben hoe moeder natuur dat zetmeel door middel van mouten om kan zetten in glucose. En dat we daarna ook nog een pietepeuterig organisme als een gistcel gevonden hebben dat zo gek is om van die glucose ethanol te maken. En dat gelukkig nog veel meer stofjes produceert, die ervoor zorgen dat ons bier zo lekker is. Ik blijf me erover verbazen en verwonderen. Daarom staat Charley op mijn bureau, als ode aan de natuur en de menselijke nieuwsgierigheid.
En de naam Charley? Die is niet toevallig gekozen. Ze verwijst naar het boek Travels with Charley van Nobelprijswinnaar John Steinbeck. Zijn boek was de inspiratie voor Travels with Barley, het boek waarin Ken Wells een reis maakt langs de rivier Mississippi op zoek naar de biercultuur in de Verenigde Staten. Dat boek is voor mij de inspiratie geweest om het boek Rivier van Bier te schrijven, mijn speurtocht naar de biercultuur langs de Maas. Een tweede Rivier van Bier zit in de pen, dit keer met de Rijn als gids. De pen blijkt lang te zijn. Er is veel te schrijven. Als een goede hond begeleidt Charley me om daar vol verwondering mee door te gaan.
